Obesitas is een complexe aandoening die niet eenvoudigweg veroorzaakt wordt door te veel te eten of te weinig te sporten. De oorzaak is vaak multifactorieel. Binnen de obesitaskliniek gaan we na welke factoren aan de oorzaak van obesitas liggen om effectief te kunnen behandelen en het risico op gezondheidsproblemen te verminderen.
De obesitas epidemie wordt sterk beïnvloed door de toegenomen beschikbaarheid van energie-dense voeding. Dit is voeding die hoge concentraties aan suiker en/of vet bevatten.
Er is veel voedingsreclame voor vlees, snoep, frisdrank en fast food. Deze energie-dense voeding stimuleert delen van ons brein, net zoals verslavende drugs dit doen. De eenvoudige beschikbaarheid van energie-dense voeding en stimulatie door voedingsreclame om meer en ongezonder te eten dragen bij tot de toename van obesitas in onze maatschappij.
We zijn omringd door schermen (computer, tv, smartphone, tablet) en gemotoriseerde vervoersmiddelen. Hierdoor heeft de mens steeds minder beweging, zowel thuis als op het werk of op school.
Deze sedentaire levensstijl leidt ertoe dat we minder energie verbruiken en dat is een risicofactor op het ontwikkelen van obesitas.
Stress en angst leiden tot een verhoogde kans op de ontwikkeling van overgewicht en obesitas. Omgekeerd kans zwaarlijvigheid leiden tot een verlaagd zelfbeeld en schaamte, hetgeen stress in de hand werkt. Zo ontstaat een vicieuze cirkel die moeilijk te doorbreken is.
Ook lage scholingsgraad en beperkt inkomen zijn risicofactoren tot het ontwikkelen van obesitas.
Er zijn al verschillende genen die in verband zijn gebracht met het familiaal voorkomen van obesitas. Zeldzame keren gaat het om een syndroom of één defect gen. Vaker gaat het om een combinatie van genmutaties en/of epigenetica.
Met epigenetica bedoelt met dat genen anders overgeschreven in eiwitten, zonder dat het DNA zelf gewijzigd is. Dit kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van obesitas tijdens de zwangerschap.
Woonachtig zijn in druk verstedelijkte gebieden met weinig open ruimte leidt tot minder beweging en meer stress, wat de kans op de ontwikkeling van obesitas doet toenemen. Een lange afstand tot werk/school/hobby leidt tot frequenter gebruik van gemotoriseerde voertuigen en opnieuw tot minder fysieke activiteit.
Verscheidene hormonen spelen een rol bij het in balans houden van ons lichaamsgewicht. Een onevenwicht tussen deze hormonen kan het risico op obesitas doen toenemen. Enkele voorbeelden hiervan zijn verminderd schildklierhormoon (hypothyreoïdie) of verhoogde cortisolspiegel (Cushing syndroom). Een hormonaal nazicht en bespreking hiervan met een specialist kan nuttig zijn bij de uitwerking van de ziekte obesitas.
Ook bepaalde medicatie speelt een rol bij de ontwikkeling van obesitas. Zo kunnen bepaalde antipsychotica, antidepressiva, anti-diabetes medicatie, antihypertensiva en corticosteroiden leiden tot een toegenomen lichaamsgewicht.
Medciatie geïnduceerde gewichtstoename kan frustrerend zijn voor zowel patiënt als zorgverlener. Voor sommige medicatie bestaan er alternatieven, maar dat is zeker niet steeds het geval. Bespreek uw medicatie met uw arts, maar staak nooit op eigen houtje medicatie.
In de laatste jaren is er veel onderzoek gebeurd naar de invloed van darmflora (ie. de bacteriën die in onze darmen leven) op allerlei aandoeningen. Zo is ook steeds meer duidelijk dat bepaalde darmflora kan bijdragen tot het ontwikkelen van obesitas. Zo leiden bepaalde bacteriën tot toegenomen honger gevoel, energieopname, vetopslag, regulatie van dag en nacht ritme en spelen ze een rol bij het ontstaan van chronische ontstekingsreacties.
De interacties tussen genetica, omgevingsfactoren, darmflora en obesitas blijft tot op heden nog niet goed begrepen. Dit zal het onderwerp zijn van nog uitgebreid onderzoek in de toekomst.
Om de ernst van overgewicht in te schatten wordt vaak gebruik gemaakt van de Body Mass Index (BMI). Een BMI boven de 30 heeft al een negatieve impact op de gezondheid, en dit neemt nog toe naarmate de BMI stijgt. Het zijn dan ook in het bijzonder deze mensen die baat hebben bij medische begeleiding voor hun gewichtsprobleem. Indien de BMI meer dan 40 bedraagt, spreekt men van morbide obesitas.
Je kan je BMI makkelijk zelf berekenen aan de hand van het gewicht (in kg) en de lengte (in m): BMI = gewicht/lengte².
BMI =
Een andere veel gebruikte meetmethode is de middelomtrek waarbij de lichaamsomtrek ter hoogte van de navel wordt gemeten. Vanaf 88cm bij de vrouw en 102cm bij de man is er sprake van obesitas en een sterk verhoogd risico op bijvoorbeeld hart- en vaatziekten.
De strijd tegen obesitas wordt van op verschillende fronten gevoerd. We voorzien een multidisciplinair behandeltraject met voedingsadvies, psychologische begeleiding, bewegingsbegeleiding en eventueel bijkomende ondersteuning door middel van medicatie of een operatieve ingreep.